در باره ماه در فرهنگ های مختلف، فسانه ها و قرائت های گوناگونی وجود دارند. در ادبیات فارسی و عربی، عبارات ماه چهارده، ماه شب چهارده، بدر، قرص ماه، بدر منیر، قمر و بدر تام به صورت گسترده به کار رفته اند. گروه های مختلف از عاشقان و شاعران گرفته تا مذهبی ها محبوبه/محبوب و مراد خود را به ماه شب چهارده تشبیه کرده اند. همین عنوان "ماه چارده و در هنگامه شام" از یک آهنگ وطنی گرفته شده است. پ

جدای از افسانه ها، ماه مظهر زیبایی و کمال تعریف شده است که اوج آن ها در ماه شب چهارده تجسم یافته است که از آن با نام بدر/ماه کامل یاد می شود. عنترة، شاعر عرب پیش از اسلام به محبوبه اش از دردش می گوید

 

 

  پانزدهم ذی الحجه 1441 -  ماه مورد نظر عاشقان 

لمت اسی و کم اشکو لآنی  ..... اُغار عليكِ یا بدر التمام

و یا

                                                                                 و قال لها البدر المنیر الا اسفری ........ فانکِ مثلی فی الکمال و السعد

در این نگاه مثبت به ماه، زیبایی و کمال در یک زمان و مکان به اوج می رسد: شب چهارده ماه. در این جا این سوال مطرح می شود که آیا ماه واقعا مظهر چنین زیبایی و کمال است؟ با فرض این کمال ماهانه، آیا شب چارده زمان درست برای به اوج رسیدن آن کمال است؟

از منظر زمینیان، جمال ماه به نورانیت و سفیدی اوست، آن هم در بستر شبانه که بر تاریکی که مظهر زشتی پنداشته می شود غلبه می کند و تک سوار فاتح میدان نبرد است. در تعریف ماه، نورش بحدی مهم است که بدون آن تمام جمال و جبروت ماه فرو می ریزد. در واقع، ماه هیچ زیبایی یا نور ذاتی ندارد؛ نوری که ما زمینیان آن را به ماه منتسب می کنیم از آن خورشید است. فاصله زیاد ما با ماه باعث می شود که نور منعکس شده خورشید را در شب تار چنین ببینیم و آن را از کمالات ماه بدانیم. چهره واقعی ماه را در هنگام ماه گرفتگی می توان دید و یا در اول و آخر هر ماه.پ

 

Moon Muharram 13

ماه - روز سیزدهم و شب چهاردهم محرم 1422

 

از سوی دیگر، ماه معمولا در شب چارده کامل نمی شود. شب هنگام چهارده ماه، نور ماه در حدود 96 تا 98 در صد می رسد. اوج نورانیت یا تابش نور خورشید به ماه که زمینیان آن را بدر منیر یا کامل می خوانند شب پانزدهم ماه است. مثلا امروز چهارشنبه ۱۲ سنبله برابر با ۱۵ محرم (که روز پانزدهم محرم ساعت ۶ و ۸ دقیقه صبح شروع شد، به وقت شرق کانادا) در هنگام شروع روز پانزدهم میزان روشنایی ماه به 99.8% رسیده بود. پس، نه ماه منبع نور است و نه شب چهارده پر نورترین شب. پ

 

چرا در بین مسلمانان ماه شب چهارده مظهر کمال و جمال شده است؟ به نظر می رسد دلیل اصلی مساله رویت ماه است. با آن که نو شدن ماه از قاره امریکا شروع می شود و تا در افق خاورمیانه می رسد در صد روشنایی آن بیشتر می شود و اگر ماه اوایل صبح نو شود، رویت آن هنگام غروب در افق کشور های اسلامی ممکن می شود؛ معذلک عرب ها و مسلمانان بیشتر ماه را در غروب روز دوم رویت می کردند و آن را روز اول می پنداشتند. با این حساب، پانزدهم ماه برابر می شد با شب چهاردهم. هنوز این خطا مراعات می شود. پ