سلام

علی احمد راسخ 

حیات دینی مردم منطقه توسط همین علمای بومی رتق و فتق می شود. در منطقه سنگ تخت یک مدرسه دینی وجود دارد که سه استاد دارد. اقایان اوحدی و علامه قلدستک به دیدنم امده بودند، البته جداگانه.

 این دو نفر شاید مسن ترین و شناخته شده ترین عالمان دینی موجود در منطقه باشند. همانگونه که اقای علی پیام نوشته است، اوحدی محصول داخلی است و در نجف و قم درس نخوانده است، ولی تمام سطوح را تدریس می کند. در گذشته عالمان شناخته شده ای در منطقه بوده اند مانند مرحوم حاج شیخ قاسم علی (پدر حمزه واعظی)، مرحوم حاج شیخ عبدالمومن نوری(که اولادش تابعیت ایران گرفته اند)، مرحوم شیخ واعظ اسپی سنگ، شیخ محمد جان احسانی (که چندی پیش، سال 1388، در گذشت)، مرحوم شیخ موسی کربلایی (معروف به ادیب)، مرحوم شیخ یوسف کربلایی قلدستک و ایات فاضل سنگ تخت (فعلا استاد حوزه علمیه دمشق در سوریه) و خسروی (ساکن مشهد فعلا). از میان همه نام ایت الله خسروی به دلیلی حوزه درسش در حدود سی چهل سال پیش در منطقه از شهرت بیشتری برخودار است که شاگردانش از سراسر ارزگان و مناطق دیگر می امده در سنگ تخت. آموزش در منطقه با همین افراد گره خورده بود.

در منطقه یک مدرسه دینی وجود دارد که وضعش مانند اوضاع سایر امور رقت بار است. اساتید مدرسه گفتند که همیشه تعداد طلبه در مدرسه زندگی می کنند، ولی منابع دیگر گفتند که خیلی از اوقات مدرسه خالی است. وضع درسی خیلی قدیمی و فاقد نوآوری است. طلاب مدرسه از هیچ منبعی دینیی تامین مالی و حمایت نمی شوند. استادان هم شهریه و در آمد حاصل از تدریس ندارند. از لحاظ فکری بسیار قدیمی هستند، چون امکانات جدید در آن جا وجود ندارند. علامه اهل مطالعه دیده می شود و اهل سوال و جواب. احساس کردم علما از موسسات خارجی راضی نیستند، ولی از کارمندان اکسفم شنیدم که برخی از اساتید در موسسه انها پرونده تشکیل داده و مدعی داشتن 125 شاگرد. این از تناقضات موجود در افغانستان است که ضد خارجی اش دست نیاز به خارجی دارد و ضد کفرش متوسل به شیطان. شنیدم سال قبل، یکی از مدرسان حوزه علمیه ایت الله محقق کابلی مقداری پول از سوی اقای خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، برای مدارس اورده بوده، ولی وقتی به مدرسه می رود، طلبه ای را در ان جا نمی بیند و در نتیجه پول را پس می برد. یکی از طلبه های منطقه که در حال تحصیل در مدرسه ایت الله کابلی در کابل است آمده بود و گفت که مساعده ایت الله را برای طلاب منطقه آورده است. روز بعد یکی از طلاب را دیدم و در باره میزان مساعده پرسیدم که گفت 250 افغانی بود یعنی پنج دلار. پرسیدم که مساعده ایت الله کابلی ماهانه است که گفت سال یکبار ممکن است پرداخت شود.  

مناطق هزارجات که مرکز اصلی شیعیان افغانستان است عملا از نقاط فراموش شده حتا توسط علمای طراز اول خود هزاره ها اما ساکن در بیرون از منطقه است. باورم نمی شود که کسی نداند که هزارستان کجا است و وضع ان جا چگونه است. چون علمای صاحب بیت و دفتر ما که در قم و نجف هستند خود دارای رگ و ریشه و برخاسته از همین هزارجاتی اند که اکنون فراموش کرده اند. حتا باورم نمی شود که مراجع غیر هزاره و غیر افغانی هم از وضعیت هزارجات بی اطلاع باشند. دلیلم بر این تردید این است که حوزه های شیعی در ایران سالانه یکبار و دوبار طلابی را تحت عنوان تبلیغ به افغانستان می فرستند که در برگشت باید اطلاعات دقیق و کتبی از جاهایی که انها رفتند و دیدند به ادارات مسوول اعزام بدهند. این وضعیت طی بیست سال اخیر به صورت لاینقطع انجام شده است. بنا براین، نمی توان گفت که حوزه های شیعی از اوضاع شیعیان در هزارجات بی خبرند. دو سال پیش سید جواد شهرستانی، نماینده تام الاختیار و داماد ایت الله سیستانی، تا بامیان رفت، ولی عملا تا کنون کمک های مستقیم و غیر مستقیم ایشان به هزارجات از کمک به چند زوج جوان فراتر نرفته اند. علما و مراجع شیعه در تمام کانون های جمعیتی شیعی در عالم مدرسه و بیمارستان ساخته اند ولی این که چرا هزارجات هیچگاه مورد توجه نبوده است و احساس مذهبی حضرات را تحریک نکرده است از معما های تاریخ شیعه می باشد.

در سال های اخیر نیروهای درس خوانده در ایران به منطقه پا بازکرده اند که در کنار حوزه، تحصیلات دانشگاهی هم دارند و یا در مرکز جهانی درس خوانده اند. این دسته عمدتا نه آن دین زدگی علمای قبلی را دارند و نه می توان منتقد دین شان نامید. از لحاظ اجتماعی هم نه آن کارایی پیشینیان را دارند و نه هم می توانند خود را از جامعه بریده به تفکر محض بپردازند. حضور امریکا در افغانستان باعث شده است که تعدادی از انها به منطقه بازگردند و هوای مشق مشارکت در قدرت در سر کنند. پوستر های تبلیغاتی چندین نفر را برایم نشان دادند که خود را کاندید مجلس یا ولسی جرگه کرده بودند. استفاده ابزاری از دین در میان این دسته به خوبی نمایان بود. اکثرا خود را کارشناس، دین پژوه، حقوقدان (حقوق اسلامی) و دکتر خوانده بودند، اما مردم به هیچکدام رای نداده بودند. داستان شیخ گاوکش معروف بود و بر زبان ها می چرخید. با توجه به مشخصات ارائه شده از سوی مردم احساس کردم که آن شیخ باید از طلبه و بازاری های ساکن مشهد باشد. در مشهد طلبه ای بود از اهالی دایکندی که در کنار درس عمدتا به معاملات و خیاطت می پرداخت و از این راه و راه های دیگر ظاهرا صاحب ثروت شده بود. در مشهد، شنیده بودم که او هموطنان را تشویق به کوچ در جزیره ای نا شناخته اما بخشی از خاک ایران می کند که خالی از سکنه است. به مردم گفته بود که از اقای خامنه ای اجازه دارد تا شیعیان را به ان جا برده اسکان دهد و شناسنامه/تذکره ایرانی شان را خود رهبری جمهوری اسلامی می دهد. نمی دانم بر سر چند شیعه بد بخت کلاه لطف و مرحمت نهاد، اما احتمال این که از این راه ها سود مالی برده باشد زیاد است. همین ادم برگشته به دایکندی و خود را دکتر در حقوق اسلامی معرفی کرده بوده است. کاندید مجلس می شود و بسیار پول مصرف می کند. سی گاو کشته به مردم نان می دهد تا به او رای بدهند. مردم هم گاو هایش را می خورند ولی رای نمی دهند.